همه چيز در باره ي درياي خزر

مقدمه :

دریای خزر به همراه دریاهای آرال، مدیترانه، سیاه و پارس، باقیماندة دریای

بزرگ "تیتیوس" می باشد. خزر که در نقشه های جهان به "کاسپین"

(CASPIAN) معروف است، بزرگترین دریاچه جهان و سومین منبع ذخایر نفت

و گاز دنیا می باشد که از شمال به روسیه، از جنوب به ایران، از غرب به

آذربایجان و از شرق به ترکمنستان و قزاقستان محدود می شود و دارای

1204

کیلومتر طول و بین 220 تا 550 کیلومتر پهنا و 6500 کیلومتر محیط است که

از این مقدار 657 کیلومتر سواحل ایران، 820 کیلومتر سواحل آذربایجان،

1476 کیلومتر سواحل روسیه، 1647 کیلومتر سواحل ترکمنستان و 1900

کیلومتر سواحل قزاقستان می باشد.

 

شیب این دریا به سمت ایران (از شمال به جنوب) است، به طوریکه عمق

آن در شمال بین 10 تا 12 متر، در وسط دریا 770 متر و در عمیق ترین نقطه

جنوبی 1000 متر است.

تاریخچه

دریای خزر که در گذشته به نامهایی چون خاواینسکی، دریای هیرکانیان،

دریای جرجان (گرگان)، بحر مازندران بحر آبسکون ،بحر قانیاوکاسپین نامیده

می شد، بزرگ ترین دریاچه رو.ی زمین است. این دریای بسته که در شمال

کوههای آلپ -هیمالیا قرار گرفته، باقیمانده ای از دریای پاراتتیس است که بر

پایه پژوهش های زمین شناسان روسی، حدود 11000 سال پیش، پس از

جدایش از دریاهای سیاه ومدیترانه، مستقل شده است.

وسعت

دریای خزر، با وسعت حدود 436000 کیلومتر مربع، 1200 کیلومتر طول و 220

تا 550 کیلومتر پهنا دارد. و حجم آب آن افزون بر 77000 کیلومتر مکعب

است. گودی این دریا در بخش شمالی، 10 تا 12 متر و در بخش میانی، تا

770

متر است و گودترین نقطه آن در بخش جنوبی، تا 1000 متر تیز می رسد.

سطح آب دریاچه در حدود 26 تا 28 متر (برحسب سالهای مختلف) از سطح

آب دریاهای آزاد، پایینتر است این دریا از طریق ولگا و همچنین کانال ولگا- دن

که مجهز به حوضچه های تنظیم سطح آب و برقراری هم ترازی آب است،

به طور غیر مستقیم با دریای بالتیک و دریای سیاه ارتباط دارد.

 

ریخت شناسی

بخش شمالی خزر، شیب بسیار ملایم

دارد. دو بخش میانی و جنوبی، با یک

برجستگی زیر آبی به نام برجستگی

سرت در حد فاصل دماغه باکو و خلیج

قره بغاز (ترکمنستان) با امتداد شمال غربی- جنوب شرقی از یکدیگر جدا

میَ شوند این برجستگی، ادامه کوههای قفقاز است و ژرفای آب روی آن از

200

متر، تجاوز نمی کند. این برجستگی، مانع جریان آب، در سطح دریاچه

نیست.

حجم آب

بیش از دو سوم حجم آب دریای خزر در بخش جنوبی است. نزدیک به یک

سوم از آب در بخش مرکزی و فقط حدود 0.1 درصد به بخش شمالی تعلق

دارد.

رسوبات بستر

به دلیل ناهمگنی ریخت بستر، گسترش رسوبهای وارده، ناهماهنگ است.

سالانه رودهای وارده، به ویژه ولگا حدود 90 میلیون تن رسوب را وارد دریاچه

می کنند که در آنها، سیلت از همه بیشتر است و همراه با دیگر انواع

(ماسه، رس کربناتی دانه ریز) ستبرای قابل توجهی را تشکیل می دهند.

ستبرای رسوبات نرم بستر دریای خزر را از 40 متر در نقاط شمالی و مرکزی

تا حدود 1200 متر در بخش جنوبی برآورد کرده اند.

گل افشان ها و گیفون های خزر:

در بخش جنوبی دریای خزر به ویژه در جمهوری آذربایجان و ترکمنستان

محدوده آبی شمال غربی بندرانزلی و در شمال بندر ترکمن (منطقه داشلی

برون و قزل تپه) به ویژه از دیدگاههای نشانه های مثبت وجود نفت و گاز، در

خور توجه اند. آن گل فشان ها حدود 70 درصد گل فشانهای دنیا را تشکیل

می دهند و. ابزاری خوب در پی جویی های نفتی به شمار می آیند. در هر

حال، باید گفت که به دلیل فورانهای ناخواسته هنگام حفاری، می توانند

مخاطره آمیز باشند.

دمای آب

دما در تابستان تقریبا در همه جا برابر است. ولی در زمستان، بخش

شمالی دریای خزر (دست کم چهار ماه) دمای زیر صفر دارد و یخبندان است

در صورتیکه در جنوب آن، هیچگاه یخبندان نمی شود و متوسط دما 509+

درجه سانتیگراد است.

 

تغییرات سطح آب

شواهد تاریخی نشان

داده که سطح آب دریای

خزر، همیشه در نوسان بوده است. اعداد گزارش شده، متفاوت است در

مجموع به نظر می رسد که بین بالاترین و پایین ترین سطح آب، 9 متر

اختلاف وجود داشته است به دلیل وسعت زیاد، تغییرات سطح آب دریا، بر

تغییرات آب و هوایی و حتی پستانداران پیرامون اثرگذار است. عوامل

تاثیرگذار در بالا آمدن سطح دریا، عبارتند از: عوامل کوتاه مدت طبیعی (مانند

چرخه های آب و هوایی و افزایش دمای زمین) و عوامل مصنوعی

(جلوگیری از تبخیر در قره بغاز، ورود فاضلاب شهری).

ر پیشین می باشد.

ماهی های موجود در دریای خزر :

البته لازم به توضیح که ماهی های موجود در دریای خزر به دو دسته

استخوانی و غیر استخوانی تقسیم میشوند .

ماهی دریایی خزر

1

-ماهی آزاد : نام فرنگی آن سومون یا سامن و گاهی سالمون تلفظ می

شود . مرغوب ترین ، عالی ترین ماهی جهان است . دوكی شكل و كشیده

است . فلس ریز دارد با پوشش نقره ای روشن ، خال سیاه روی آن دیده

می شود . رنگ پوست آن سفید یا به رنگ نارنجی است . خاویار ماهی

آزاد درشت و نارنجی مایل به قرمز بلوری است . فیله ماهی آزاد را معمولاً

دودی می كنند وبه رنگ عقیقی نیمه بلوری می شود و ورقه های نازك آن

را با نان سفید و كره به صورت اردور مصرف می كنند .

2-ماهی سفید : دوكی شكل است با فلس نقره ای روشن و سربی تیره و

دم دو فاق با گوشتی سفید و لطیف ، جنس نر آن كشیده تر است و روی

سر آن خال های درشت و سفید دارد . گوشت نر آن بیشتر است و این

ماهی در دو نوع است : دریایی و پرورشی كه نوع دریایی آن مرغوب تر

است . ماهی سفید را می توان سرخ نمود یا روی آتش كباب كرد و همینطور بخار پز یا به صورت دودی نیز مصرف نمود .

3-اردك ماهی : در مازندران سوپ نامیده می شود . از رودخانه به دریا می

آید . فلس ریز به رنگ خاكستری زیتونی دارد . زیر شكم مایل به زرد است .

پوزه كشیده و دهان بزرگ و دندانهای قوی دارد . اردك ماهی را می توان

سرخ كرد یا روی آتش كباب كرد و به صورت كبابی یا بخار پز نیز مصرف كنند .

4-ازون بزون با خاویار : سه نوع ماهی دارای خاویار سه نوع ماهی دارای خاویار در

دریای خزر وجود دارد به نام : 1) بلوگا استروژن  2) آسترا استروژن  3) سورو گا

استروژن

 

 

از میان این سه ماهی سورگااستروژن به زبان تركی یعنی ازون برون ،

ازهمه معروف تر است بهترین برش از زیر طبله شكم تا حدود یك وجب مانده

به دم ماهی به دست می آید . پوست این ماهی كلفت و خشن است و

بهتر است كنده شود . بافت قهوه ای زیر پوست هم باید گرفته شود .

 گوشت این ماهی سفید و سفت بدون خاراست . نشانه تازگی نداشتن

بوی زهم و رنگ گوشت آن كه سفید عاجی مایل به صورتی ا